16. Stwierdzenia końcowe i wnioski -

Jerzy Wawrzoniak, Jadwiga Małachowska

Zebrane w 1999 roku wyniki pomiarów, obserwacji i analiz pozwalają na sformułowanie poniższych stwierdzeń i wniosków:

• W 1999 roku odnotowano poprawę stanu zdrowotnego lasów w porównaniu do roku 1998. Wskaźnik defoliacji dla wszystkich drzewostanów razem obniżył się z 2,77 do 2,70 a udział drzew uszkodzonych z 34,43% w 1998 roku do 30,44% w 1999 roku.
• Odnotowano zmniejszenie się udziału drzew uszkodzonych we wszystkich gatunkach monitorowanych drzewostanów z wyjątkiem drzewostanów jodłowych, gdzie udział tych drzew nieznacznie wzrósł. W drzewostanach jodłowych i świerkowych nastąpił spadek udziału drzew zdrowych.
• Stan zdrowotny lasów w krainach przyrodniczo-leśnych jest istotnie zróżnicowany na dwie grupy. Pierwszą grupę o wyższym poziomie zdrowotności stanowią Krainy: Bałtycka, Mazursko-Podlaska, i Wielkopolsko-Pomorska. Do drugiej grupy o niższym poziomie zdrowotności zaliczono Krainy: Śląska, Małopolska, Sudecka, Karpacka i Mazowiecko-Podlaską. w Krainach: Karpackiej i Wielkopolsko-Pomorskiej odnotowano nieznaczne obniżenie poziomu zdrowotności drzewostanów.
• Stwierdzono wysoki przyrost bieżący miąższości drzewostanów sosnowych (wyższy od wartości modelowych) oraz mniejszy przyrost bieżący miąższości drzewostanów świerkowych (mniejszy od wartości tablicowej). Ponadto stwierdzono, że w drzewostanach sosnowych bieżący przyrost miąższości w ostatnim pięcioleciu był większy od pomierzonego w 1994 roku, natomiast w drzewostanach świerkowych bieżący przyrost miąższości obliczany na podstawie II pomiaru był mniejszy od obliczonego na podstawie I pomiaru.
• Drzewostany sosnowe w porównaniu z drzewostanami świerkowymi charakteryzowały się wyższą bonitacją i zadrzewieniem, natomiast ustępowały im pod względem zasobności. Drzewostany bukowe w porównaniu z drzewostanami dębowymi charakteryzowały się zarówno wyższą bonitacją, zadrzewieniem jak i zasobnością.
• Drzewostany liściaste na stałych powierzchniach obserwacyjnych II rzędu reprezentują zbiorowiska roślinne należące do trzech klas: Vaccinio-Piceetea, Quercetea roboris-petreae, Querceto-Fagetea. Łącznie na powierzchniach w drzewostanach liściastych zanotowano 253 gatunków roślin naczyniowych w warstwie runa, z czego 114 gatunki wystąpiły tylko na jednej powierzchni, natomiast kolejne 125 gatunków wystąpiło od 2 do 9 razy. Stopień antropogenicznego odkształcenia runa w drzewostanach liściastych był niski w porównaniu do drzewostanów iglastych. Drzewostany liściaste na SPO II rzędu są ubogie w gatunki chronione, ginące i zagrożone.
• W drzewostanach liściastych na SPO II rzędu zarejestrowano 35 gatunków mchów, 2 gatunki wątrobowców i 13 gatunków porostów. W drzewostanach dębowych zarejestrowano średnio dwa razy więcej gatunków mchów i porostów niż w drzewostanach bukowych.
• W odnowieniu naturalnym w drzewostanach bukowych zarejestrowano 10 gatunków drzew w fazie nalotu, 6 gatunków w młodszym podroście i 5 w starszym podroście. W drzewostanach dębowych liczba gatunków była wyższa i wynosiła w nalocie 17 gatunków, w młodszym podroście 10 i starszym podroście 9 gatunków.
• Rok 1999 charakteryzował się ponad przeciętną wydajnością obradzania nasion sosny. Nasiona charakteryzowały się wysoką żywotnością. Wysoka była również odporność na test postarzania co świadczy o wysokiej odporności nasion na stresy związane z przechowywaniem.
• Zagrożenia drzewostanów owadami liściożernymi w 1999 roku było niewielkie. Zarejestrowano jednak znaczny wzrost liczebności strzygoni choinówki.
• Analiza wskaźnika SBO (średnia biomasa osobnicza) biegaczowatych po pierwszym roku obserwacji na niewielkiej liczbie powierzchni nie pozwala na ocenę przydatności tego wskaźnika do oceny stopnia zagrożenia drzewostanów przez szkodniki pierwotne.
• W 1999 roku obserwowano narastanie zjawiska zamierania pędów sosnowych oraz odnotowano wzrost wartości wskaźników zagrożenia patogenami korzeni co może świadczyć o narastaniu zagrożenia drzewostanów grzybami patogenicznymi.
• Najmniej węgla organicznego oraz azotu ogólnego zawierają gleby pod drzewostanami sosnowymi.
• W 1999 roku zawartość węgla w próchnicy nadkładowej gleb była z reguły wyższa niż w roku 1995. Wzrost zawartości wystąpił przede wszystkim w ektopróchnicach gleb spod drzewostanów iglastych. W glebach, w których nastąpił najwyższy wzrost zawartości węgla organicznego w próchnicy nadkładowej, notowano jednocześnie bardzo wyraźny spadek zawartości tego pierwiastka w warstwach mineralnych.
• Poziom opadów atmosferycznych w okresie wegetacyjnym 1999 roku na przeważającym obszarze kraju był wysoki i zaspakajał potrzeby wodne drzewostanów. Tylko w Krainie Śląskiej i Sudeckiej wielkość opadów w okresie wegetacyjnym była poniżej wieloletniej normy.
• Poziom depozytu jonów zakwaszających, alkalicznych i metalicznych w 1999 roku był wysoki. Depozyt metali ciężkich w opadach atmosferycznych wskazuje na podwyższone wartości kadmu ołowiu i cynku na terenie całej Polski.
• Stężenia SO2 i NO2 na terenach leśnych w 1999 roku utrzymywały się na niskim poziomie, nie przekraczając wartości normatywnych.
• W najbliższych latach stan zdrowotny drzewostanów prawdopodobnie będzie się utrzymywał na dotychczasowym poziomie z tendencją do powolnej poprawy, jeżeli nie wystąpią ekstremalne warunki pogodowe.