12. Zmiany zawartości C_org i N_og w glebie w okresie czterolecia 1995-1999 -

Józef Wójcik

Jesienią 1995 roku do programu monitoringu lasu włączono monitoring gleb leśnych. Po upływie czterech lat, jesienią 1999 roku, z każdej SPO II rzędu pobrano ponownie próby zbiorcze z warstwy ektopróchnicy oraz z głębokości 0-5, 5-10, 10-20, 20-40 i 40-80 cm.

Fot. 16. Gleba bielicowa wytworzona z piasków starych tarasów rzecznych, z drzewostanem sosnowym III bonitacji w nadl. Janów Lubelski - fot. Anna Kliczkowska

Zawartość węgla organicznego w badanych glebach wahała się w bardzo szerokich granicach, uzyskując zawsze najwyższe wartości w próchnicy nadkładowej (od 483,6 do 17,8 g.kg-1). W głębszych warstwach gleb następował gwałtowny spadek zawartości węgla organicznego. Stwierdzono, że niezależnie od szerokości geograficznej, najwięcej węgla w poziomach mineralnych zawierały gleby pod drzewostanami świerkowymi, a najmniej pod drzewostanami sosnowymi.

Całkowita zawartość azotu, podobnie jak w przypadku C_org, była zawsze najwyższa w ektopróchnicy (od 17,4 do 1,7 g.kg-1), zmniejszając się stopniowo w miarę wzrostu głębokości. Niezależnie od szerokości geograficznej, najmniej azotu w poziomach mineralnych zawierały gleby pod drzewostanami sosnowymi.

Stosunek zawartości węgla organicznego do całkowitej zawartości azotu był zawsze najszerszy w ektopróchnicy, gdzie wahał się od 10 do 72 i zwężał się stopniowo w warstwach głębszych osiągając wartości od 2 do kilkunastu w warstwie 40 - 80 cm.
Zawartość węgla organicznego w poszczególnych warstwach gleb, oznaczona w próbkach pobranych jesienią 1999 w wielu przypadkach różniła się znacznie w porównaniu z rokiem 1995. Znaczne różnice stwierdzono również w przypadku zawartości azotu.
Wśród 148 próbek ektopróchnic w 5 przypadkach (3% powierzchni) zawartość węgla w 1999 roku zmniejszyła się, w 23 przypadkach (16%) nie zmieniła się, a na 120 SPO (81% powierzchni) uległa zwiększeniu - Tab. 12.

Wzrost zawartości zanotowano w 86% (19 z 22 przebadanych) próbek ektopróchnic spod drzewostanów świerkowych, w 85% (85 spośród 100) spod drzewostanów sosnowych, w 73% (11 z 15) spod drzewostanów dębowych i tylko w 45% (5 spośród 11) przebadanych próbek pochodzących spod drzewostanów bukowych - Tab. 12.
Przyrostowi zawartości Corg w ektopróchnicy nie towarzyszył równie częsty przyrost tego pierwiastka w warstwach mineralnych gleb, zawartość tego pierwiastka w wielu przypadkach utrzymała poziom sprzed 4 lat lub zmniejszyła się. W glebach, w których nastąpił najwyższy wzrost zawartości węgla organicznego w próchnicy nadkładowej, notowano jednocześnie bardzo wyraźny spadek zawartości tego pierwiastka w warstwach mineralnych- Tab. 12.
Porównując zmiany w zawartości węgla organicznego w glebach z SPO rozlokowanych w poszczególnych krainach przyrodniczo-leśnych stwierdzono występowanie pewnych prawidłowości. Największy procent ektopróchnic o zwiększonej zawartości węgla, w stosunku do roku 1995 stwierdzono w Krainach: Śląskiej, Mazursko-Podlaskiej i Wielkopolsko-Pomorskiej (odpowiednio 94, 93 i 92% wszystkich powierzchni w krainie), najmniejszy w Krainie Karpackiej (41% wszystkich powierzchni).
Zmiany w zawartości azotu w glebach były związane z przemianami węgla organicznego.
W ciągu ostatnich czterech lat zawartość azotu w próchnicy nadkładowej i warstw mineralnych gleb wzrosła na znacznie mniejszej liczbie powierzchni, niż to miało miejsce w przypadku węgla organicznego. Na 148 zbadanych ektopróchnic w 31 przypadkach (21%) zawartość azotu w 1999 roku zmniejszyła się, w 64 przypadkach (43%) nie zmieniła się, a na 53 SPO (35% powierzchni) uległa zwiększeniu. Wzrost wykazało 45% ektopróchnic spod drzewostanów świerkowych, 34% spod drzewostanów sosnowych, 40% spod drzewostanów dębowych i tylko 27% ektopróchnic spod drzewostanów bukowych - Tab. 12.
Najmniej węgla organicznego oraz azotu ogólnego zawierają gleby pod drzewostanami sosnowymi.
W ciągu czterech lat zaszły istotne zmiany w zawartości tych pierwiastków w glebach. Najważniejsza z nich to wzrost zawartości węgla w próchnicy nadkładowej.
Najczęściej wzrost zawartości Corg stwierdzano w próbkach ektopróchnicy pochodzących z Krain: Śląskiej, Mazursko-Podlaskiej i Wielkopolsko-Pomorskiej.
Różnice w zawartości azotu między próbkami pobranymi do analiz w 1999 roku i cztery lata wcześniej były mniejsze.