10. Poziom zagrożenia lasów ważniejszymi gatunkami owadów liściożernych -

Jadwiga Małachowska, Andrzej Kolk

Gromadzone od 1994 roku dane o aktualnym stanie liczebności najbardziej szkodliwych foliofagów na stałych powierzchniach obserwacyjnych (SPO) uzupełniają obraz stanu uszkodzenia drzewostanów ocenianego w programie monitoringu lasu.
W skali kraju rok 1999 w porównaniu z rokiem 1998 charakteryzował się podobnym zagrożeniem drzewostanów ze strony szkodników owadzich.
Liczba samców brudnicy mniszki odłowionych na SPO w latach 1994-1998 stale rosła, osiągając w 1998 roku średnią 145,5 szt./pułapkę. W 1999 roku średnia obniżyła się do 119 szt./pułapkę. Jednak w dwu krainach (Śląskiej i Sudeckiej), w których liczebności owadów nie były wcześniej zbyt wysokie, liczba odłowionych owadów wzrosła w porównaniu z rokiem 1998. Najwięcej owadów odłowiono w krainach: Mazursko-Podlaskiej (158 szt./pułapkę) i Wielkopolsko-Pomorskiej (137 szt./pułapkę) - Rys. 7 i 9.

Strzygonia choinówka w ostatnich latach, aż do roku 1999, nie stwarzała większego zagrożenia na SPO. W okresie 1994-98 obserwowano niewielkie ilości tych owadów - średnia liczebność dla kraju wynosiła 0,10-0,19 szt./pow. Rok 1999 przyniósł silny wzrost liczebności tego szkodnika w skali kraju, jednocześnie 6 krainach przyrodniczo-leśnych (z wyjątkiem Krainy Karpackiej i Sudeckiej). Średnia dla kraju wzrosła do 1,05 szt./pow. Najwięcej owadów tego gatunku wystąpiło w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej (2,3 szt./pow.) - Rys. 8 i 10.

Fot. 12. Pułapka feromonowa do odłowów samców brudnicy mniszki (Lymantria monacha L.) - fot. Wojciech Janiszewski

W latach 1994-97 następował intensywny wzrost liczebności populacji poprocha cetyniaka na SPO, do 3,5 szt./pow. W roku 1998 średnia zmniejszyła się do 1,1 szt./pow., w 1999 roku wyniosła 1,4 szt./pow. W ostatnim roku wzrost liczebności tego szkodnika nastąpił w 4 krainach. Najwięcej owadów odłowiono w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej (2,7 szt./pow.) - Rys. 11

Zawisak borowiec od kilku lat nie stwarza w lasach większych zagrożeń. Od 1994 roku liczby odławianych owadów na SPO utrzymują się na względnie stałym poziomie, średnio 0,2-0,4 szt./pow., w 1999 roku - 0,33 szt./pow. W ostatnim roku niewielki wzrost liczebności tego szkodnika zanotowano w 4 krainach. Najwięcej owadów odłowiono w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej (0,73 szt./pow.) - Rys. 12.

Fot. 13. Borecznik (Diprion sp.) - fot. Wojciech Janiszewski

W latach 1994-98 w skali kraju obserwowano spadek liczebności boreczników na SPO. W 1999 roku w 3 krainach odnotowano niewielki wzrost ich liczebności w porównaniu z rokiem 1998. Średnio odłowiono 0,59 osobnika/pow.
Obserwacje prowadzone na SPO w latach 1994-97 wykazały powolny wzrost liczby odławianych osobników barczatki sosnówki: z 0,08 szt./pow. w 1994 do 0,3 szt./pow. w 1997 roku. W roku 1998 nastąpił spadek tej liczby do 0,02 szt./pow. W 1999 roku średnia wynosiła 0,06 szt./pow., najwięcej owadów tego gatunku odłowiono w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej (0,14 szt./pow.).

Najwyższą liczebność populacji osnui gwiaździstej na SPO obserwowano w latach 1995-96: 1,2 i 1,1 szt./pow. W latach 1997-98 liczebność utrzymywała się na poziomie 0,6 szt./pow., w 1999 roku spadła do 0,3 szt./pow. W ostatnim roku najwięcej owadów tego gatunku odłowiono w Krainie Śląskiej (0,8) i Wielkopolsko-Pomorskiej (0,5).

Cetyńce są najczęściej spotykanym szkodnikiem wtórnym drzewostanów sosnowych. W latach 1994-1998 w skali kraju średnia ilość zebranej cetyny na SPO systematycznie malała, z 14,7 w 1994 roku do 6,4 w roku 1998. Wyjątek stanowił rok 1996, kiedy średnia była nieco wyższa. W 1999 roku nastąpił wzrost średniej do wartości 8,7, w 6 krainach zebrano więcej cetyny niż w roku poprzednim. W ostatnim roku największą średnią ilość cetyny na SPO zebrano w Krainie Karpackiej (25 szt./pow.), powyżej 10 szt./pow. - w Krainie Bałtyckiej i Mazursko-Podlaskiej.

W 1999 roku na większości SPO odnotowano znaczny wzrost liczebności populacji strzygonii choinówki. Brudnica mniszka, poproch cetyniak i zawisak borowiec to szkodniki, które w 2-4 krainach wystąpiły w dość dużej liczebności i lokalnie mogły stanowić zagrożenie dla drzewostanów.

Najwyższe liczebności populacji poszczególnych gatunków owadów oraz największą liczbę gatunków, u których nastąpił wzrost liczebności populacji w 1999 roku zanotowano w Krainie Mazursko-Podlaskiej i Wielkopolsko-Pomorskiej.