3. Zróżnicowanie stanu zdrowotnego drzewostanów w kraju -

Jerzy Wawrzoniak, Jadwiga Małachowska

W 1999 roku poziom uszkodzenia drzewostanów iglastych i liściastych był zbliżony. Drzewostany iglaste wykazywały nieco mniejszy udział drzew bez defoliacji (10,04%), niż liściaste (13,96%) - Tab. 1.
Wśród gatunków liściastych wysokim poziomem uszkodzenia charakteryzowały się drzewostany dębowe. Tylko 6,67% drzew okazało się w pełni zdrowe, wykazując defoliację poniżej 10%, a 44,46% wykazywało defoliację powyżej 25%, charakterystyczną dla drzew uszkodzonych. Drzewostany bukowe i brzozowe wykazały wprawdzie podobny udział drzew zdrowych o defoliacji poniżej 10%, odpowiednio: 18,93% i 17,21%, ale udział drzew uszkodzonych w drzewostanach brzozowych był wyraźnie wyższy (27,85%), niż w drzewostanach bukowych (19,24%) - Tab. 1.

Fot. 3. Drzewostan sosnowy na siedlisku boru świeżego w nadl. Nurzec - fot. Anna Kliczkowska

W drzewostanach iglastych najwyższy poziom uszkodzenia wykazywały drzewostany jodłowe. Udział drzew zdrowych, poniżej 10% defoliacji, wynosił tylko 3,14% a drzew uszkodzonych, powyżej 25% defoliacji - aż 55%. Drzewostany sosnowe i świerkowe wykazywały podobny udział drzew zdrowych, odpowiednio 10,3% i 11,01%, jednak udział drzew uszkodzonych był wyraźnie wyższy (39,38%) w drzewostanach świerkowych niż w sosnowych (27,65%) - Tab. 1.
Poziom odbarwienia igliwia bądź liści w 1999 roku był nieznaczny zarówno w drzewostanach iglastych jak i liściastych (Tab. 1). Stosunkowo dużo odbarwień odnotowano w drzewostanach dębowych - odbarwienie lekkie i średnie wystąpiło u ponad 10% drzew.

Porównując wartości wskaźnika defoliacji, stosowanego również jako miernik poziomu uszkodzenia drzewostanów monitorowanych gatunków, najwyższe stwierdzono w drzewostanach jodłowych (3,38) i dębowych (3,03), najniższe - w drzewostanach bukowych (2,39) i brzozowych (2,58) - Tab. 2.
Poziom uszkodzenia drzewostanów (gatunki razem) w krainach przyrodniczo-leśnych wyrażony wskaźnikiem defoliacji wahał się od 2,39 do 3,25. Najniższą wartość odnotowano w Krainie Mazursko-Podlaskiej a najwyższą w Krainie Karpackiej.
Najzdrowsze drzewostany sosnowe występowały w Krainie Mazursko-Podlaskiej (wsk. def. = 2,28), najbardziej uszkodzone w Krainie Karpackiej (wsk. def. = 3,13).

Drzewostany świerkowe osiągnęły niskie wartości wskaźnika w krainach północnej i środkowej Polski (poniżej 2,60), wysokie wartości w krainach Polski południowej. W analizie można pominąć Krainy Małopolską, Wielkopolsko-Pomorską i Mazowiecko-Podlaską, gdyż w związku z rzadkim występowaniem w tych rejonach drzewostanów świerkowych założono tu niewiele (od 1 do 3) powierzchni.

Lokalizacja powierzchni obserwacyjnych w drzewostanach jodłowych ogranicza się do Krain: Małopolskiej i Karpackiej. Wartość wskaźnika defoliacji była niższa w Krainie Małopolskiej (3,20) niż w Karpackiej (3,43).
Drzewostany bukowe wykazywały wysoką zdrowotność. Wartości wskaźnika defoliacji zawierały się w przedziale od 1,63 (Kraina Śląska) do 2,89 (Kraina Karpacka).
Drzewostany dębowe charakteryzowały się znacznie gorszą kondycją zdrowotną, niż drzewostany bukowe. Pominąwszy Krainy Karpacką i Sudecką, gdzie liczba powierzchni obserwacyjnych była bardzo mała (2-3) w pozostałych krainach wartości wskaźnika defoliacji wahały się od 2,82 w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej do 3,60 w Krainie Mazursko-Podlaskiej.
Drzewostany brzozowe wykazały wyższą zdrowotność od drzewostanów dębowych. Wartości wskaźnika defoliacji zawierały się w przedziale od 2,33 (Kraina Mazursko-Podlaska) do 2,87 (Kraina Małopolska). Krainę Sudecką (ze wskaźnikiem 3,50), gdzie zlokalizowano tylko 2 powierzchnie w drzewostanach tego gatunku pomijamy.

Fot. 4. Drzewostan bukowy z jodłą w Górach Świętokrzyskich - fot. Anna Kliczkowska

Zarówno czynniki biotyczne jak i abiotyczne, w tym antropogeniczne, z różną intensywnością oddziaływają na ekosystemy leśne. Ten zróżnicowany poziom oddziaływania nakłada się na odmienne warunki geologiczno-glebowe oraz skład gatunkowy drzewostanów. W rezultacie poziom uszkodzenia drzewostanów zmienia się w zależności od specyficznego w danym roku układu czynników środowiska.
W 1999 roku poziom uszkodzenia drzewostanów iglastych kształtuje się na zbliżonym poziomie jak drzewostanów liściastych. Wśród gatunków liściastych wysokim poziomem uszkodzenia charakteryzowały się drzewostany dębowe. W drzewostanach iglastych najwyższy poziom uszkodzenia wykazywały drzewostany jodłowe.
Poziom uszkodzenia drzewostanów (gatunki razem) w krainach przyrodniczo-leśnych wyrażony wskaźnikiem defoliacji wahał się od 2,39 do 3,25. Najniższą wartość odnotowano w Krainie Mazursko-Podlaskiej a najwyższą w Krainie Karpackiej.