15. Stan uszkodzenia lasów w Polsce na tle uszkodzenia lasów Europy

Porównania poziomu uszkodzenia drzewostanów w Polsce z innymi krajami Europy dokonano na podstawie raportu opracowanego przez Komisję Ekonomiczną Unii Europejskiej (UNECE) i Centrum Koordynacyjne Międzynarodowego Programu Oceny i Monitoringu Wpływu Zanieczyszczeń Powietrza na Lasy "Forest Condition in Europe (Large-Scale Condition Surveys 2004)".

We wszystkich zestawieniach dotyczących 2004 roku, szeregujących kraje pod względem udziału drzew w klasach defoliacji 2-4, Polska (podobnie jak w latach poprzednich) znajduje się w grupie krajów, gdzie ten udział jest wysoki. W naszym kraju udziały drzew w tych klasach wynosiły: 34,6% dla badanych gatunków razem, 33,4% dla gatunków iglastych i 38,7% dla gatunków liściastych (Rys. 19).

W zestawieniu dotyczącym gatunków razem silniejsze niż w Polsce uszkodzenia drzewostanów (od 35,9 do 57,3% drzew w klasach defoliacji 2-4) zanotowano w trzech krajach: we Włoszech (35,9%), w Bułgarii (39,7%), i najsilniejsze w Czechach (57,3%).

Silniejsze niż w Polsce uszkodzenia drzewostanów iglastych (od 35,5 do 70,6% drzew w klasach defoliacji 2-4) wystąpiły w sześciu krajach: w Mołdawii (35,5%), na Słowacji (36,2%), w Słowenii (37,4%), Bułgarii (47,1%), Czechach (62,6%) i najsilniejsze w Chorwacji (70,6%).

Silniejsze niż w Polsce uszkodzenia drzewostanów liściastych (od 41,5 do 46,9% drzew w klasach defoliacji 2-4) wystąpiły w czterech krajach: w Niemczech (41,5%), we Włoszech (42,0%), na Ukrainie (43,2%) i najsilniejsze w Holandii (46,9%).

Odnotowano ponadto, że w krajach sąsiadujących z naszym krajem od wschodu i południa (Litwa, Ukraina, Słowacja i Czechy), podobnie jak w Polsce, udział drzew w klasie 0 (bez defoliacji) jest wyjątkowo niski w skali Europy, nieprzekraczający 20% (wg zestawienia dotyczącego gatunków razem oraz gatunków iglastych.

Najniższą defoliację w Europie wykazywały drzewostany iglaste Estonii, Portugalii, Danii, Rumunii i Białorusi oraz drzewostany liściaste Estonii, Szwecji i Finlandii (poniżej 10% drzew w klasach 2-4).

W 2004 roku w porównaniu z rokiem 2003 w kilku krajach nastąpiły wyraźne zmiany w kondycji drzewostanów - różnice w udziale drzew w klasach defoliacji 2-4 przekroczyły 10 punktów procentowych. Kondycja drzewostanów iglastych uległa wyraźnej poprawie w Mołdawii i w Serbii z Czarnogórą. Znaczne pogorszenie kondycji zanotowano w drzewostanach iglastych Szwajcarii. Kondycja drzewostanów liściastych pogorszyła się w Holandii, Niemczech i Szwajcarii. Wyraźnej poprawy kondycji drzewostanów liściastych (spadku udziału drzew uszkodzonych o co najmniej 10 punktów procentowych) nie zanotowano w żadnym kraju. W większości krajów kondycja zdrowotna drzewostanów wyrażająca się udziałem drzew w klasach defoliacji 2-4 nie uległa poważnej zmianie, różnice nie przekraczają 3 punktów procentowych. Taka sytuacja dotyczy drzewostanów iglastych w 16 krajach oraz drzewostanów liściastych w 15 krajach. W Polsce, średnio w skali kraju, kondycja drzewostanów w 2004 roku nie zmieniła się w porównaniu z rokiem 2003. Różnice w udziale drzew w klasach defoliacji 2-4 są znikome, wynoszą -0,2 punktu procentowego w drzewostanach iglastych i +0,9 punktu procentowego w drzewostanach liściastych.

Są kraje, w których w ciągu pięciolecia 2000-2004 kondycja zdrowotna drzewostanów wyrażająca się udziałem drzew w klasach defoliacji 2-4 nie ulegała poważnym zmianom. Dotyczy to zarówno krajów o niskim poziomie uszkodzenia drzewostanów, jak i tych w których uszkodzenie jest stale wysokie. W tych krajach różnica między zanotowanym w pięcioleciu maksymalnym i minimalnym udziałem drzew w klasach defoliacji 2-4 nie przekraczała 5 punktów procentowych. Tak stabilną kondycją charakteryzowały się drzewostany iglaste Portugalii, Danii, Estonii i Rumunii, gdzie udział drzew uszkodzonych utrzymywał się na niskim poziomie (od 3,6 do 9,9%), Litwy, Finlandii i Austrii (od 9,1 do 13,1% drzew uszkodzonych), Hiszpanii, Albanii i Belgii (od 11,6 do 19,7% drzew uszkodzonych), Włoszech (od 19,1 do 21,7% drzew uszkodzonych), Polski (od 30,3 do 33,4% drzew uszkodzonych), Słowacji (od 36,2 do 40,4% drzew uszkodzonych), oraz Czech, gdzie udział drzew uszkodzonych był stale bardzo wysoki (od 58,1 do 62,6%). Najbardziej stabilną kondycję wśród liściastych wykazywały drzewostany Finlandii i Albanii (słabo uszkodzone - od 8,3 do 10,7% drzew uszkodzonych), Portugalii, Rumunii, Hiszpanii i Chorwacji (od 12,6 do 19,1% drzew uszkodzonych), Belgii i Węgier (od 16,6 do 22,0% drzew uszkodzonych) oraz Norwegii, gdzie udział drzew uszkodzonych był stale dość wysoki i wahał się od 29,0 do 34,0%.

W niektórych krajach w ciągu pięciolecia 2000-2004 kondycja zdrowotna drzewostanów ulegała znacznym zmianom. Różnica między zanotowanym maksymalnym i minimalnym udziałem drzew w klasach defoliacji 2-4 przekraczała w wielu krajach 15 punktów procentowych, a w niektórych sięgała 35 punktów procentowych. Tak zmienną kondycją charakteryzowały się drzewostany iglaste Cypru, Białorusi i Szwajcarii (od 15,6 do 19,7 punktów procentowych różnicy między maksymalnym i minimalnym udziałem drzew w klasach defoliacji 2-4), Chorwacji (od 53,3 do 77,4% drzew uszkodzonych, czyli 24,1 punktów procentowych różnicy), Serbii z Czarnogórą (32,3 punktów procentowych różnicy) oraz Ukrainy, gdzie udział drzew uszkodzonych wahał się od 11,4 do 47,3% (35,9 punktów procentowych różnicy). Dużą zmiennością kondycji drzewostanów liściastych charakteryzowały się Niemcy, Szwajcaria, Francja i Bułgaria (od 16,8 do 19,8 punktów procentowych różnicy między maksymalnym i minimalnym udziałem drzew w klasach defoliacji 2-4), Serbia z Czarnogórą (20,9 punktów procentowych różnicy), Holandia (28,4 punktów procentowych różnicy) oraz Ukraina, gdzie udział drzew uszkodzonych wahał się od 35,3 do 69,6% (różnica przekroczyła 34 punktów procentowych).

W raporcie "Forest Condition in Europe (Large-Scale Condition Surveys 2004)" o stanie lasów w Europie prezentowane są zestawienia dotyczące uszkodzeń drzewostanów w poszczególnych krajach, a także w regionach klimatycznych Europy. Region Subatlantycki, największy w klasyfikacji ICP-Forests, zawiera ok. 22% wszystkich powierzchni, na których przeprowadzane są obserwacje uszkodzeń drzewostanów. Region ten niezmiennie od kilku lat wykazuje wysokie uszkodzenia zarówno wśród drzewostanów iglastych jak i liściastych. Dzieje się tak za sprawą krajów stanowiących wschodnią część tego regionu: Polski, Czech i Słowacji, wykazujących najwyższe uszkodzenia drzewostanów w skali Europy.