6. Depozyt wybranych grup jonów oraz poziom koncentracji NO₂ i SO₂ w powietrzu w krainach przyrodniczo-leśnych w latach 2000-2004

Badania wpływu zanieczyszczeń na środowisko leśne muszą być prowadzone w cyklu wieloletnim (Malzahn, 2004). Powstaje wówczas możliwość rozróżnienia wpływu zjawisk krótkookresowych od długotrwałego trendu związanego z istotnym oddziaływaniem zanieczyszczeń powietrza na ekosystemy leśne.

Analizując koncentracje dwutlenku siarki w powietrzu atmosferycznym jako średnie dla krain przyrodniczo-leśnych w okresie ostatnich pięciu lat można zauważyć, że do krain o najwyższych poziomach koncentracji zaliczają się, podobnie jak w przypadku NO₂ - Kraina Małopolska i Śląska wśród krain Polski południowej oraz Kraina Wielkopolsko-Pomorska i Mazowiecko-Podlaska w Polsce północnej. Trend spadkowy odnotowano w krainach Polski północnej oprócz Krainy Mazowiecko-Podlaskiej i w Krainie Śląskiej oraz Sudeckiej w części Polski południowej. Od roku 2003 zaznaczyła się tendencja wzrostowa w dwóch krainach Polski południowej - Małopolskiej i Karpackiej. Do krain, w których utrzymały się najniższe koncentracje dwutlenku siarki w analizowanym okresie 2000-2004, należą Kraina Mazursko-Podlaska oraz Sudecka (Rys. 9).

Badając zmiany średnich koncentracji dwutlenku azotu w latach 2000 - 2004 w krainach przyrodniczo-leśnych Polski stwierdzono, że najwyższe stężenia charakteryzowały 2 krainy Polski południowej - Krainę Małopolską i Śląską oraz w Polsce północnej - Krainę Wielkopolsko-Pomorską i Mazowiecko-Podlaską. Do krain o najniższych stężeniach NO₂ w omawianym pięcioleciu zalicza się Kraina Mazursko-Podlaska w Polsce północnej, oraz Kraina Sudecka i Karpacka w Polsce południowej. Począwszy od roku 2002 zaznacza się spadek stężeń NO₂ w krainach Polski południowej, podczas gdy w krainach Polski północnej brak wyraźnego trendu zmian (Rys. 10).

Śledząc zmiany czynnika pH na przestrzeni lat 2000 - 2004 w krainach przyrodniczo-leśnych na obszarze Polski północnej i środkowej oraz Polski południowej można zauważyć, że spadek pH w roku 2003 okazał się przejściowy, a dane za rok 2004 potwierdziły wzrostowy trend średniej krajowej tego współczynnika. Zaważył na tym zdecydowany wzrost pH w krainach Polski południowej w roku 2004. Jednoczesne obniżenie wartości średnich pH w krainach Polski północnej spowodowało zbliżenie poziomów tego współczynnika, który w poprzednich latach wyraźnie różnicował te dwa obszary Polski. W badanym pięcioleciu można stwierdzić obniżanie się kwasowości opadów w niemal wszystkich krainach Polski południowej oraz w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej i Bałtyckiej. Natomiast w Krainie Mazursko-Podlaskiej i Mazowiecko-Podlaskiej zauważa się trend odwrotny, czyli wzrost kwasowości opadów atmosferycznych (Rys. 11).

Analizując kształtowanie się średnich wartości depozytu sumy kationów zasadowych w krainach przyrodniczo-leśnych w latach 2000-2004 zauważa się, że wysoki poziom depozytu tych jonów w całym pięcioleciu utrzymywał się w krainie Małopolskiej i Karpackiej. W ciągu ostatnich dwóch lat uległ jednak istotnemu obniżeniu. Systematycznie spada poziom depozytu jonów alkalicznych w Krainie Mazursko-Podlaskiej. W krainie tej osiąga najniższe średnie roczne wartości. Od roku 2002 zauważa się trend wzrostowy w krainach Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazowiecko-Podlaskiej w północnej części Polski, oraz w Krainie Sudeckiej w Polsce południowej.

Z badania zmian w czasie depozytu sumy jonów kwasogennych w krainach przyrodniczo-leśnych wynika, że generalnie wyższe wartości w całym pięcioleciu osiągał depozyt tej grupy jonów na obszarze Polski południowej, w której czołowe miejsce zajmowała Kraina Małopolska i Karpacka. W Polsce północnej i środkowej wartości najwyższe osiągał depozyt w Krainie Bałtyckiej. Tendencja do wzrostu depozytu tych jonów była zauważalna w badanym pięcioleciu w Krainie Sudeckiej, a od roku 2003 wzrost depozytu jonów kwasogennych zarysowuje się w Krainach Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazowiecko-Podlaskiej. Trend spadkowy cechował Krainę Mazursko-Podlaską, a w Polsce południowej Krainę Małopolską. W Krainie Bałtyckiej oraz Małopolskiej poziom depozytu utrzymuje stałą wartość. Najniższe sumy depozytu omawianych jonów odnotowano w Krainach Mazursko-Podlaskiej oraz Sudeckiej (Rys. 12).

Obserwując zmiany w ciągu ostatnich 5 lat depozytu jonów eutrofizujących (N-NH₄₊, N-NO_3-) w krainach przyrodniczo-leśnych można stwierdzić, że krainy o największym depozycie omawianej grupy jonów, to Wielkopolsko-Pomorska, a od roku 2004 Mazowiecko-Podlaska w Polsce północnej oraz Małopolska i Karpacka w Polsce południowej. Trend zmian depozytu jonów eutrofizujących - we wszystkich krainach Polski północnej i środkowej, oprócz Krainy Mazowiecko-Podlaskiej, w której od roku 2002 zarysowuje się tendencja wzrostowa jest malejący. Odwrotna tendencja wystąpiła w krainach Polski południowej, gdzie właśnie zaznacza się trend wzrostowy depozytu omawianych jonów we wszystkich krainach oprócz Krainy Małopolskiej. Najniższe wartości depozytu cechują Krainę Mazursko-Podlaską oraz Sudecką.