3. Zróżnicowanie poziomu uszkodzenia drzewostanów w kraju

W 2004 roku przeprowadzono ocenę stanu uszkodzenia drzewostanów w wieku powyżej 40 lat na 1276 stałych powierzchniach obserwacyjnych szacując 25520 drzew i na 185 powierzchniach w drzewostanach od 20 do 40 lat szacując 3700 drzew. Liczba drzew próbnych w drzewostanach starszych reprezentujących poszczególne gatunki wahała się od 920 dla jodły do 16360 dla sosny. W młodszych drzewostanach liczba drzew próbnych była znacząco niższa.

Poziom uszkodzenia gatunków drzew podlegających obserwacjom w 2004 roku był zróżnicowany (Rys. 2). Najbardziej uszkodzonymi gatunkami były: jodła wśród gatunków iglastych i dąb wśród gatunków liściastych. Porównanie wskaźnika defoliacji pomiędzy gatunkami drzewostanów powyżej 40 lat przy pomocy testu Tukey'a wskazuje na istotnie wyższy poziom uszkodzenia w drzewostanach jodłowych i dębowych niż w drzewostanach pozostałych gatunków. Gatunkami o podobnym poziomie uszkodzenia wyrażonym wskaźnikiem defoliacji są świerk i brzoza. Drzewostany tych gatunków są istotnie mniej uszkodzone od drzewostanów jodłowych i dębowych, ale bardziej uszkodzone od drzewostanów sosnowych i bukowych. Drzewostany sosnowe wykazują istotnie niższy poziom uszkodzenia od gatunków wyżej wymienionych, ale wyższy od poziomu uszkodzenia drzewostanów bukowych, które reprezentują najwyższą zdrowotność.

Fot. 2 Drzewostan dębowy. Nadleśnictwo Bogdaniec.- fot. E. Dmyterko

Biorąc pod uwagę udział drzew zdrowych (defoliacja 0-10%) i udział drzew uszkodzonych (defoliacja powyżej 25%) dla oceny kondycji drzewostanów otrzymano podobny układ zróżnicowania poziomu uszkodzenia gatunków jak w wypadku analizy wskaźnika defoliacji. W drzewostanach starszych (w wieku powyżej 40 lat) najwyższy udział drzew zdrowych wykazywały drzewostany bukowe - 18,29%, brzozowe - 12,68% i sosnowe - 8,23%. Najniższy udział tych drzew odnotowano w drzewostanach dębowych - 2,61% i świerkowych - 6,18%. Drzewa uszkodzone stanowiły najwyższy udział w drzewostanach jodłowych - 60,98% i dębowych - 52,16%. Najniższy udział tych drzew odnotowano w drzewostanach bukowych - 21,96%, sosnowych - 30,14% i brzozowych - 38,99% (Tab. 1) (Rys. 3). W drzewostanach młodszych (w wieku od 20 - 40 lat) wśród drzewostanów iglastych w drzewostanach świerkowych odnotowano 39,37% udział drzew zdrowych a wśród drzewostanów liściastych w drzewostanach bukowych udział ten wynosił 21,25%. Młodsze drzewostany jodłowe wykazują bardzo duży udział drzew zdrowych - 80,0%, ale wynik ten oparty jest tylko na obserwacjach 20 drzew próbnych na jednej powierzchni. Udział drzew uszkodzonych w młodszych drzewostanach przekraczał 40% w drzewostanach dębowych - 45,00%. Drzewostany bukowe i świerkowe charakteryzowały się najniższym udziałem drzew uszkodzonych.

Fot. 3. Odnowienie świerkowe w drzewostanie sosnowym - fot. E. Dmyterko

Poziom odbarwienia drzew wszystkich monitorowanych gatunków był niski i nieznacznie przekraczał 2%. Najwyższy procent odbarwienia liści odnotowano w młodszych drzewostanach dębowych - 11,67%.

Wszystkie gatunki wykazują niższe uszkodzenie w grupie drzewostanów młodszych w porównaniu do drzewostanów starszych.

Utrzymuje się zróżnicowanie geograficzne poziomu uszkodzenia drzewostanów w Polsce. Zdrowotność drzewostanów starszych w Polsce południowej znajduje się na niższym poziomie w porównaniu do Polski północnej. Jednak, jak wykazują poprzednie lata monitoringu, różnice te są z roku na rok mniejsze. W 2004 roku tylko Kraina Karpacka wykazuje istotnie niższą zdrowotność od pozostałych krain. Poziom zdrowotności drzewostanów w Krainach Śląskiej i Sudeckiej wyrażony wskaźnikiem defoliacji nie różni się istotnie od poziomu zdrowotności w Krainach Mazowiecko-Podlaskiej, Małopolskiej i Wielkopolsko-Pomorskiej (Tab. 2). Wyższą zdrowotność drzewostanów niż w większości krain odnotowano w Krainie Bałtyckiej. Stan zdrowotny drzewostanów młodszych był wyraźnie lepszy. Potwierdza się jednak ogólny podział na dwie grupy o zróżnicowanym wskaźniku defoliacji : południową i północną. Wyjątek stanowi Kraina Sudecka, która wykazuje znacznie wyższy poziom zdrowotności niż pozostałe krainy Polski południowej. Poziom zdrowotności poszczególnych gatunków w krainach przyrodniczo-leśnych odzwierciedlał w większości przypadków zróżnicowanie na obszar północny i południowy.