15. Charakterystyka opadów podkoronowych i roztworów glebowych w drzewostanie sosnowym w Nadleśnictwie Chojnów

Badania, prowadzone od lipca do grudnia 2003 r., wykazały duże zróżnico-wanie wielkości opadów atmosferycznych pod koronami drzew, tzw. opadów podkoronowych, zarówno w czasie, jak i między punktami pomiarowymi (Rys. 22). Suma opadów w ciągu całego półrocza wyniosła 274 mm, można więc szacować, że roczny opad pod koronami wyniósłby ok. 550 mm.

Zaobserwowano sezonowe zmiany niektórych właściwości chemicznych opadów. W miesiącach zimowych odczyn wód podkoronowych był bardziej kwaśny niż w miesiącach cieplejszych (Rys. 23), a jednocześnie od połowy do końca roku obserwowano w miarę systematyczny wzrost przewodności elektrolitycznej. Wartości pH poszczególnych prób opadów pod koronami drzew wahały się od 3,75 do 6,51, zaś przewodności: od 11 do 178 mSˇcm^-1.

Stężenia wielu jonów w wodach podkorowych na powierzchni w Chojnowie były wyższe zimą niż latem. Maksymalne stężenia jonów potasu, wapnia, magnezu i fosforu notowano jesienią. Sądzić można, że były one wymywane z igliwia.

Ilość wody spływającej po pniach sosen w Chojnowie była niewielka, zwłaszcza w przypadku drzew reprezentujących niższe klasy grubości. Wody te charakteryzował zdecydowanie kwaśny odczyn, bardziej kwaśny niż opadów podkoronowych. Wartość pH pojedynczych prób wahała się od 2,98 do 5,68. Wody spływające po pniach były także bardziej stężone niż opady podkoronowe, a ich przewodność osiągała wartości nawet ponad 800 mSˇcm^-1.

Ilość wody glebowej zbieranej w lizymetrach w czasie badań była bardzo zmienna i zależała od warunków klimatycznych, a zwłaszcza od wielkości opadów i temperatury (Rys. 24). Okresowo pobierano z lizymetrów zaledwie znikome ilości wody lub nie można było jej pobrać wcale, szczególnie z głębokości 50 cm. W okresie letnim, przy długo utrzymującej się suszy, tj. przy małej zawartości wody w glebie, nie można było pobrać prób, ponieważ woda utrzymywana była siłami większymi niż 0,7 mB (podciśnienie w lizymetrach). Zimą natomiast nie pobierano wód glebowych po wystąpieniu mrozu.

Przewodność elektrolityczna pobranych wód glebowych była bardzo zróżnicowana: większość wyników pomiarów, zarówno wód z głębokości 25 cm, jak i 50 cm, mieściła się w granicach 40-130 mSˇcm^-1. Jednocześnie pH wód glebowych z obu głębokości wahało się (w większości) od 4,0 do 5,5. Zauważalne jest, już po pół roku pomiarów, wyraźne obniżanie się pH oraz wzrost zawartości glinu i jonów siarczanowych w wodach glebowych od pory letniej do zimowej.

Duże zróżnicowanie chemizmu wód glebowych między kolejnymi lizymetrami (założonymi na przekątnej powierzchni obserwacyjnej), a także brak systematycznych różnic pomiędzy poziomami, na których założono lizymetry, spowodowany jest prawdopodobnie występowaniem w tym ekosystemie gleby o wielu poziomach genetycznych i przewarstwieniach.

Zdolność gleb do neutralizacji kwaśnego depozytu, wyrażane jest takimi wskaźnikami, jak molowy stosunek wapnia do glinu, bądź magnezu do glinu w roztworach glebowych. Stosunek wapnia do glinu w Chojnowie wyniósł średnio 1,16 w wodach glebowych z głębokości 25 cm oraz 3,03 w wodach z głębokości 50 cm (Rys. 25). Podobnie zróżnicowany był stosunek molowy magnezu do glinu: 0,36 w wodach glebowych z głębokości 25 cm oraz 0,77 w wodach z głębokości 50 cm. Wartości graniczne dla stosunku wapnia do glinu to 1,0, zaś dla magnezu do glinu - 0,1 [18]. Wyniki z SPO II w Chojnowie wskazują więc na brak zagrożeń możliwości pobierania i odżywiania drzew wapniem i magnezem.

Szczególną uwagę zwrócić należy na stosunek wapnia do siarki w wodach glebowych, który to stosunek może wskazywać zarówno na przemie-szczanie się siarczanów od powierzchni w głąb profilu glebowego, jak i na zwiększenie rozpuszczal-ności wapnia, towarzy-szące przemieszczaniu siarczanów. W wodach glebowych w Chojnowie wartość stosunku molowego wapnia do siarki jest poniżej jedności i maleje wraz z głębokością, mimo większego wysycenia kompleksu sorpcyjnego niższych poziomów gleby jonami zasadowymi (Rys. 25).