7. The influence of weather conditions on the health of stands over the last five years

From among the different climatic factors, it is the amount of atmospheric precipitation that has the greatest influence on the level of defoliation of forest stands. The sum of precipitation is most important for trees during the growing season. In conditions in which forest soils are sandy and with a limited capacity to hold water, coniferous stands strongly respond to water shortages. In 2002, the water deficit during the growing season occurred on a majority of the country. In 2002, the mean sum of atmospheric precipitation during the growing season calculated on the basis of data obtained from more than 50 IMGW synoptic stations reached the lowest level in the last five year period (1998-2002) amounting to 362 mm, or 95% of the long-term mean. The greatest shortages of water were noted in the Mazury-Podlasie natural-forest region (251 mm = 66% of the long-term mean) and Mazowsze-Podlasie natural-forest region (274 mm = 76% of the long-term mean) - see Ryc. 13. In the 2002 growing season, no marked increase in precipitation was noted in any of the natural-forest regions when compared to the respective season in 2001. The mean sum of precipitation in the 2002 growing season was the lowest one over the last five years in the Baltic, Mazury-Podlasie, Mazowsze-Podlasie, Małopolska and Carpathian natural-forest regions - see Ryc. 13, 14. The lowest water deficit in 2002 was noted in the Sudeten natural-forest region where in spite of a decrease in precipitation sum during the 2000 growing season when compared to the 2001 season, the precipitation level was 505 mm, which accounted for 118% of the long-term mean.

The shortages of precipitation accompanied by quick increase of air temperatures during the growing season of 2002 negatively influenced the health of stands. The pattern of precipitation distribution, characterized by quick increase in mean air temperature in May and June when compared to April was particularly distinct in the Mazury-Podlasie, Mazowsze-Podlasie and Wielkopolska-Pomerania natural-forest regions. The mean temperature in those regions increased from ca 8oC in April to above 16oC in May. The high mean air temperatures exceeding 20oC in July and August were recorded in the Mazowsze-Podlasie, Mazury-Podlasie, Wielkopolska-Pomerania and Małopolska natural-forest regions. The comparison of mean temperatures in 2002 to those in the last five-year period 1998-2002 revealed that they were the highest ones. The co-occurrence of high air temperatures and shortages of precipitation over a majority of the country did not promote development of trees assimilatory apparatus what might negatively influence the health of stands. This phenomenon was particularly distinct in the north-eastern and eastern part of the country represented by the Mazury-Podlasie, Mazowsze-Podlasie, Wielkopolska-Pomerania and Małopolska natural-forest regions.

Opady atmosferyczne istotnie oddziaływają na poziom defoliacji drzewostanów. Szczególnie znacząca jest suma opadów w okresie wegetacyjnym. Drzewostany iglaste porastające w większości gleby piaszczyste, o niewielkiej zdolności zatrzymywania wody, silnie odczuwają niedobory wilgoci. Okres wegetacyjny roku 2002 charakteryzował się niedoborem wody na większości obszaru kraju. Średnia suma opadów okresu wegetacyjnego dla kraju wyliczona na podstawie danych z ponad 50 stacji synoptycznych IMGW była w 2002 roku najniższa w pięcioleciu 1998-2002 i wynosiła 362 mm, co stanowiło 95% wieloletniej normy. Największy deficyt wody wystąpił w Krainach: Mazursko-Podlaskiej (251 mm = 66% normy) i Mazowiecko-Podlaskiej (274 mm = 76% normy) - Rys. 13. W żadnej krainie nie wystąpił przyrost opadów w okresie wegetacyjnym 2002 roku w porównaniu do tego samego okresu w roku 2001. Ponadto w Krainach: Bałtyckiej, Mazursko-Podlaskiej, Mazowiecko-Podlaskiej, Małopolskiej i Karpackiej średnia suma opadów w okresie wegetacyjnym roku 2002 była najniższa w ostatnim pięcioleciu - Rys. 13 i 14. Stosunkowo najmniejszy deficyt wodny w 2002 roku wystąpił w Krainie Sudeckiej, gdzie mimo zmniejszenia sumy opadów w okresie wegetacyjnym w roku 2002 w stosunku do roku 2001, jej wartość równa 505 mm stanowiła 118% normy wieloletniej.

Oddziaływanie deficytu wodnego na drzewostany było zwiększone przez wysokie temperatury powietrza występujące w okresie wegetacyjnym 2002. Charakterystyczną cechą układu temperatur w tym okresie był gwałtowny przyrost średnich temperatur powietrza w maju i czerwcu w porównaniu do kwietnia, szczególnie wyraźny w krainach Mazursko-Podlaskiej, Mazowiecko-Podlaskiej i Wielkopolsko-Pomorskiej.

Średnia temperatura w tych krainach wzrosła z ok. 8oC w kwietniu do ponad 16oC w maju. Wysokie średnie temperatury powietrza utrzymywały się przez lipiec i sierpień przekraczając 20oC w Krainach: Mazowiecko-Podlaskiej, Mazursko-Podlaskiej, Wielkopolsko-Pomorskiej i Małopolskiej. Porównując wysokość średnich temperatur w 2002 roku z pięcioleciem 1998-2002 można stwierdzić, że były one jednymi z najwyższych w tym okresie. Konsekwencją współwystępowania na znacznym obszarze kraju wysokich temperatur powietrza i niskich opadów było pogorszenie się stanu zdrowotnego drzewostanów, wyrażone wzrostem defoliacji. Zjawisko to wystąpiło szczególnie wyraźnie w północno-wschodniej i wschodniej części kraju, reprezentowanej przez Krainy: Mazursko-Podlaską i Mazowiecko-Podlaską, ale także w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej i Małopolskiej.