10. Średnia biomasa osobnicza biegaczowatych w ekosystemach leśnych

W 2002 roku określono wartość wskaźnika średniej biomasy osobniczej (SBO) epigeicznych biegaczowatych na 16 stałych powierzchniach obserwacyjnych II-go rzędu zlokalizowanych w lasach RDLP Katowice, Kraków, Lublin, Łódź i Szczecin.

Odłowy przeprowadzone w 2002 roku zamykają 4 letni cykl badań SBO na powierzchniach monitoringu lasu. W niniejszym opracowaniu dokonano podsumowania całości badań.

Ogółem przez 4 lata przeprowadzono jednokrotne odłowy biegaczowatych na 148 stałych powierzchniach obserwacyjnych II-go rzędu. W obliczeniach podsumowujących pominięto, ze względów metodycznych, wyniki z 10 powierzchni.

Na powierzchniach z panującą sosną wartość SBO wahała się pomiędzy 64 a 660 mg. Na powierzchniach z drzewostanem dębowym wskaźnik SBO przyjmował wartości od 61 do 532 mg. Wartość SBO na powierzchniach z drzewostanami świerkowymi zawierała się między 66 mg a 392 mg. W przypadku powierzchni z panującym bukiem wartości tego wskaźnika znajdowały się w przedziale od 180 do 581 mg.

Wartości SBO były uzależnione od typu siedliskowego lasu - Rys. 21. Najwyższą średnią stwierdzono na powierzchniach z siedliskiem lasu mieszanego świeżego (LMśw) - 303 mg, najniższa wystąpiła na powierzchniach z siedliskiem lasu mieszanego wyżynnego (LMwyż) - 138 mg. Na powierzchniach z pozostałymi typami siedliskowymi średnia wartość SBO wahała się w zakresie od 215 do 276 mg. Bór suchy (Bs), bór wilgotny (Bw) i las łęgowy (Lł) były reprezentowane przez pojedyncze powierzchnie, także uzyskane wyniki nie są wartościami średnimi. Na siedlisku boru suchego (drzewostan 67-letni), najuboższym wśród badanych, wartość SBO wyniosła niemal 450 mg i była jedną z najwyższych wśród wszystkich zanotowanych wartości SBO.

Rozpatrując kształtowanie się wartości SBO na powierzchniach monitoringowych należy mieć na uwadze przede wszystkim takie czynniki środowiska jak wiek drzewostanów, żyzność siedliska, rodzaj próchnicy ale też i zwarcie drzewostanu oraz poziom defoliacji. Dwa ostatnie czynniki wpływają bowiem na ilość światła docierającego do dna lasu, a zatem mogą modyfikować procesy zachodzące w tej warstwie lasu. Analiza statystyczna danych wskazuje, że związki SBO z wymienionymi czynnikami środowiska nie są aż tak silne, jak można by przypuszczać. Obliczone współczynniki korelacji rang Spearmana pomiędzy SBO a niektórymi parametrami drzewostanowo-środowiskowymi przyjmują wartości bliskie zeru. Najsilniejszy i ujemny związek istnieje pomiędzy SBO a typem próchnicy, choć jest to zaledwie korelacja słaba. Inne parametry, a w tym i wiek drzewostanu, nie okazały się na badanych powierzchniach czynnikami znacząco wpływającymi na stan zgrupowań biegaczowatych.

W niektórych opracowaniach podkreślany jest związek pomiędzy wielkością SBO a zagrożeniem drzewostanów przez owady foliofagiczne [7]. W niniejszych badaniach sprawdzono siłę związku pomiędzy stanem populacji najgroźniejszych foliofagów sosny a wielkością SBO. W analizach wykorzystano dane o stanie populacji foliofagów na powierzchniach SPO z sosną jako gatunkiem panującym z ostatnich czterech lat. Na powierzchniach, gdzie wartość SBO była szczególnie niska (<180 mg) nie zaobserwowano zwiększonego zagrożenia ze strony strzygonii choinówki. Współczynnik korelacji pomiędzy SBO a liczebnością poczwarek strzygonii był bardzo mały i ujemny (r=-0,040; p>0,05). Wartości SBO korelowały przeciętnie z liczebnością poczwarek poprocha cetyniaka (r=0,316; p<0,05). W przypadku osnui gwiaździstej współczynnik korelacji pomiędzy SBO a liczbą larw szkodnika był również przeciętny (r=-0,304; p>0,05). Wysoka korelacja (r=0,646; p=0,166) wystąpiła pomiędzy liczbą poczwarek barczatki sosnówki a wartościami SBO.

Zagrożenie sumaryczne ze strony wszystkich wymienionych foliofagów sosny korelowało słabo z wartością SBO (r=0,162; p>0,05).

Uzyskane wyniki nie potwierdzają więc założenia o związku pomiędzy SBO a zagrożeniem drzewostanów sosnowych ze strony owadów foliofagicznych. Dodatnie wartości wskaźnika korelacji w przypadku barczatki sosnówki i poprocha cetyniaka wskazują wręcz, że stan procesów glebowych, których wyrazem jest wartość SBO, nie musi zawsze w jednakowy sposób wskazywać na podatność drzewostanów na inwazję szkodników.