4. Dynamika uszkodzeń drzewostanów w latach 1998-2002

Poziom uszkodzeń drzewostanów starszych w ostatnich 5 latach podlegał niewielkim zmianom. Porównanie wskaźnika defoliacji testem Tukey'a wykazało, biorąc pod uwagę wszystkie gatunki razem, że wartość wskaźnika w 2002 roku jest istotnie wyższa niż ta z roku 1999. Porównanie pomiędzy pozostałymi latami nie wykazało statystycznie istotnych różnic. Istotnie wyższy wskaźnik pomiędzy latami 1999 i 2002 odnotowano także analizując wszystkie monitorowane gatunki iglaste razem. Nie stwierdzono takich różnic dla gatunkach liściastych razem. Przyczyną pojawienia się istotnych różnic wskaźnika defoliacji pomiędzy latami 1999 a 2002 dla wszystkich gatunków i dla gatunków iglastych był istotnie wyższy wskaźnik defoliacji dla sosny pomiędzy tymi latami. Wśród poszczególnych gatunków liściastych nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy latami analizowanego okresu (Rys. 6). W celu określenia tendencji zmian poziomu uszkodzenia wyznaczono linie trendu średniej defoliacji w latach 1998-2002 na podstawie funkcji regresji metodą najmniejszych kwadratów [1]. Dla drzewostanów sosnowych i drzewostanów świerkowych rysuje się niewielki trend wzrostu defoliacji w ostatnim pięcioleciu. Trend ten jest wyraźniejszy dla drzewostanów jodłowych. Wśród gatunków liściastych tylko drzewostany brzozowe wykazują słaby trend wzrostu defoliacji. Drzewostany bukowe oraz wyraźniej drzewostany dębowe pokazują niewielki trend spadku defoliacji w latach 1998-2002.

Analizując zmiany poziomu uszkodzenia drzewo-stanów na podstawie udziału drzew zdrowych i uszko-dzonych w ostatnich latach w skali kraju można dostrzec pogorszenie się stanu zdro-wotnego drzewostanów młod-szych w 2002 roku. Udział drzew zdrowych dla wszystkich gatunków razem (defoliacja poniżej 10%) zmniejszył się z 31,37% w roku 1996 do 22,24% w 2000 roku i do 15,86% w roku 2002. Jednocześnie nastąpił przyrost udziału drzew uszkodzonych (defoliacja powyżej 25%) z 13,47% w 1996 roku do 20,02% w 2000 roku i do 23,15% w 2002 roku. Tendencja ta dotyczyła zarówno młodszych drzewostanów gatunków iglastych jak i liściastych. Taki kierunek zmian odnotowano w 2002 roku w 4 krainach. Natomiast w Krainie Karpackiej i Śląskiej, a w znacznie mniejszym stopniu w Krainie Sudeckiej i Bałtyckiej, w 2002 roku udział drzew uszkodzonych w młodszych drzewostanach obniżył się.

W drzewostanach starszych wzrost poziomu uszkodzenia nie był tak wyraźny. Biorąc pod uwagę wszystkie gatunki razem odnotowano spadek udziału drzew zdrowych z 9,94% w 2001 roku do 8,81% w 2002 roku i przyrost udziału drzew uszkodzonych z 30,28% do 32,28%. Dla gatunków iglastych zmiany te wyrażały się w spadku udziału drzew zdrowych z 9,07% w 2001 roku do 7,79% w 2002 roku i wzrostu drzew uszkodzonych z 30,05% do 32,14%. Podobny kierunek zmian odnotowano dla gatunków liściastych. W 2002 roku udział drzew zdrowych spadł do 12,10%, a udział drzew uszkodzonych wzrósł do 32,71%. W pięciolatce wyższy udział drzew uszkodzonych niż w 2002 roku odnotowano tylko w roku 1998.

Poszczególne monitorowane gatunki wykazują tę samą tendencję. Jedynie drzewostany jodłowe zwiększyły udział drzew zdrowych z 3,72% w 2001 roku do 8,04% w 2002 roku i zmniejszyły udział drzew uszkodzonych z 66,51% w 2001 roku do 58,04% w 2002 roku. Nie zmienia to jednak ich pozycji najbardziej uszkodzonych drzewostanów w porównaniu do pozostałych analizowanych drzewostanów.

W 2002 roku w porównaniu do roku 2001 przyrost udziału drzew uszkodzonych nastąpił głównie w Polsce środkowej i północnej, w Krainach: Mazowiecko-Podlaskiej, Mazursko-Podlaskiej, Wielkopolsko-Pomorskiej i Małopolskiej. Spadek udziału drzew uszkodzonych odnotowano w Krainie Śląskiej oraz w znacznie mniejszym stopniu w Krainach: Sudeckiej, Karpackiej i Bałtyckiej - Rys. 7.