1. Wstęp

Fot. 1. Drzewostan bukowy w nadleśnictwie Jagiełek - fot. Jerzy Wawrzoniak

Zbliżająca się akcesja Polski do Unii Europejskiej spowoduje objęcie programu monitoringu lasu regulacjami prawnymi aktualnie obowiązującymi lub tymi, które będą obowiązywać w Unii Europejskiej. W latach 1986-2001 obowiązywało Rozporządzenie Council Regulation (EEC) nr 3528/86 pt. "Ochrona Lasów Wspólnoty przed Zanieczyszcze-niami Powietrza" [2] z wieloma późniejszymi uzupełnieniami, wprowadzanymi Rozporządzeniami Komisji UE, precyzującymi sposoby realizacji celów postawionych przez Radę Europy. Rozporządzenie (EC) nr 804/2002 z dnia 15 kwietnia 2002 [15] roku przedłuża obowiązywanie Rozporządzenie (EEC) nr 3528/86, umożliwiając przygotowanie propozycji nowego zarządzenia, obejmującego okres 2003-2008. Projekt takiego zarządzenia znajduje się w końcowej fazie uzgodnień i prawdopodobnie zacznie obowiązywać od 2003 roku, regulując zakres merytoryczny i rozliczenia finansowe programu monitoringu lasu, które będą Polskę obowiązywać od połowy 2004 roku. Projekt o roboczym tytule "Monitoring lasu i interakcji środowiskowych we Wspólnocie" (Forest Focus) [12] nawiązuje do Rozporządzenia (EEC) nr 3528/86 dot. "Ochrony Lasów Wspólnoty przed Zanieczyszczeniami Powietrza" i Rozporządzenia (EC) 804/94 "Ochrony Lasów przed Pożarami" [14] tworząc jedno wspólne Rozporządzenie. Głównym celem proponowanego Zarządzenia jest stworzenie ram do ochrony ekosystemów leśnych we Wspólnocie, przez monitorowanie stanu tych ekosystemów, co nie może być skutecznie zrealizowane przez kraje członkowskie działające oddzielnie. Pod uwagę wzięto następujące aspekty:

  • Lasy zajmują prawie 44% całkowitej powierzchni Unii Europejskiej i spełniają wiele różnorodnych funkcji.
  • Ekosystemy leśne poddane są poważnym zagrożeniom ze strony zanieczyszczeń powietrza, pożarów lasów, zmian klimatu oraz czynników biotycznych, w szczególności owadów i grzybów patogenicznych, a większość tych czynników oddziałuje transgranicznie.
  • Strategia leśna i szósty program środowiskowy adresują identyfikacje problemów leśnych do programu monitoringu.
  • Zmiany warunków funkcjonowania ekosystemów leśnych oraz ich reakcji na stresy środowiskowe mogą być śledzone i identyfikowane we wczesnych stadiach rozwoju tylko przy pomocy monitoringu, pozwalając na podjęcie właściwych działań.
  • Długookresowy program monitoringu jest konieczny do realizacji stawianych celów.

    • Fot. 2. Szkolenie taksatorów poziomu uszkodzenia drzewostanów w nadl. Nidzica - fot. Jerzy Wawrzoniak

    Przyszła regulacja Unii Europejskiej będzie oparta na czterech filarach:

  • ustanowienie programu monitoringu wpływu zanieczyszczeń powietrza na lasy
  • ustanowienie monitoringu pożarów lasu
  • stała ocena skuteczności programu monitoringu w ocenie stanu ekosystemu lasu i przyszły rozwój monitoringu
  • po rozwinięciu właściwych metod monitorowania i zapewnieniu niezbędnych środków finansowych, podjęcie nowych zakresów działalności w ramach monitoringu, obejmujących: różnorodność biologiczną w lasach, gleby, zmiany klimatu i pochłanianie węgla.

    • Program monitoringu będzie realizowany przez kraje członkowskie, w szczególności poprzez zbieranie danych, prowadzenie badań i eksperymentów w ramach wieloletniego (3-letniego) narodowego programu monitoringu lasu, ocenianego i akceptowanego przez Komisję. Komisja ustanowi naukowy organ koordynacyjny, prawdopodobnie w ramach Wspólnego Centrum Badawczego, który będzie organizować zbieranie i ocenę danych oraz rozwijać bazę danych dla Wspólnoty. Opracowanie raportów zostanie powierzone Europejskiej Agencji Środowiska we współpracy z paneuropejskimi i międzynarodowymi instytucjami a w szczególności z ICP-Forests.

    Projekt regulacji przewiduje współfinansowanie do 50% kosztów działalności monitoringowej w zakresie: tworzenia bazy danych, badań i eksperymentów realizowanych przez kraje członkowskie w ramach narodowych programów monitoringu lasu. Na okres 2003-2006 przewidywany jest fundusz 52 milionów EURO, który może być zwiększony w latach 2007-2008 na podjecie nowych zadań po akceptacji władz budżetowych. Fundusze te będą zwiększone po wstąpieniu krajów kandydujących do Unii Europejskiej. W celu zabezpieczenia efektywności działań, zarządzania danymi, przekazywania danych oraz administrowana funduszami Wspólnoty kraje członkowskie desygnują instytucje na szczeblu narodowym jako Narodowe Centrum Koordynacyjne (National Focal Centre). Przewiduje się coroczne przekazywanie danych oraz trzyletni okres sprawozdawczy dla działalności związanej z oceną stanu ekosystemów leśnych i coroczny okres sprawozdawczy dla monitoringu pożarów lasu.


      Raport 2002