12. Ocena wpływu czynników środowiska na stan zdrowotny lasów w 2001 roku i przewidywany kierunek zmian w najbliższych latach

Stan zdrowotny lasów w 2001 roku, oceniany na podstawie defoliacji koron drzew, wykazał nieznaczną poprawę w odniesieniu do roku 2000. Wskaźnik defoliacji w roku 2001 dla wszystkich gatunków razem w 2001 roku wyniósł 2,73 i był o 0,02 niższy niż w roku 2000. Udział drzew uszkodzonych (powyżej 25% defoliacji) zmniejszył się w 2001 roku o 1,33% i był najniższy w pięcioleciu 1997-2001. Nieznacznie, o 0,42% zmniejszył się również udział drzew zdrowych. Ostatnie pięciolecie wykazuje tendencję powolnej poprawy stanu zdrowotnego lasów, zakłócaną niekiedy wzrostem udziału drzew uszkodzonych, powodowanym niekorzystnymi warunkami pogodowymi.

Wśród monitorowanych gatunków stałą choć powolną poprawę stanu zdrowotnego odnotowano w drzewostanach dębowych i w drzewostanach sosnowych. W 2001 roku drzewostany tych gatunków charakteryzowały się mniejszym udziałem drzew uszkodzonych w porównaniu do roku 2000. W drzewostanach dębowych udział drzew uszkodzonych obniżył się o 4,90%, w drzewostanach sosnowych o 2,45%. Udział drzew uszkodzonych w drzewostanach świerkowych utrzymywał się na tym samym poziomie. U tego gatunku największa poprawa kondycji drzewostanów nastąpiła w latach 1998-1999. Przeciwną tendencję zarejestrowano w drzewostanach jodłowych, które w 2001 roku wykazały wyraźne pogorszenie stanu zdrowotnego, udział drzew uszkodzonych wzrósł o 10,69% w stosunku do roku 2000. Obniżenie poziomu zdrowotnego, chociaż w znacznie mniejszym stopniu, zarejestrowano również w drzewostanach bukowych, gdzie udział drzew uszkodzonych wzrósł o 3,51% i w drzewostanach brzozowych, gdzie wzrost ten wyniósł 0,87%.

Zmiany stanu zdrowotnego drzewostanów w układzie geograficznym wykazywały zmienne tendencje.

Można wnioskować, że w 2001 roku zaistniał zrównoważony układ czynników środowiska, nie wpływający w sposób znaczący na zmianę zdrowotności drzewostanów. Występujące w maju na obszarze całego kraju: deficyt opadów oraz wysokie temperatury powietrza to czynniki abiotyczne mogące mieć niekorzystny wpływ na kształtowanie się aparatu asymilacyjnego.

Stężenia dwutlenku siarki i dwutlenku azotu, mierzone w sieci SPO II rzędu metodą pasywną, w większości punktów wykazywały podobny poziom jak w roku 2000. Najwyższe wartości stężeń odnotowano w Krainach Małopolskiej i Śląskiej, a najniższe w Krainie Mazursko-Podlaskiej. Podobnie jak w roku poprzednim w całym kraju odnotowano wyższe stężenia NO2 niż SO2. Zarysowująca się tendencja niewielkiego wzrostu stężeń dwutlenku azotu w Polsce południowej może, w dłuższym okresie czasu, wpływać na eutrofizację siedlisk leśnych. Przewidywania te potwierdza wysoki depozyt związków azotowych, szczególnie w formie N-NH4, który występuje na znacznym obszarze kraju. Kwasowość opadów utrzymuje się na podobnym poziomie jak w roku ubiegłym. Zauważalna jest ciągle wyższa kwasowość opadów w Polsce południowej niż w północnej. Koncentracje metali ciężkich w opadzie atmosferycznym w Polsce południowej na ogół wykazują wyższe wartości niż w północnej części kraju. Biorąc pod uwagę pozytywną istotną korelację pomiędzy zawartością ołowiu w liściach dębu a defoliacją można sądzić, że obciążenie ekosystemu leśnego ołowiem ma wpływ na zdrowotność drzewostanów dębowych w Polsce południowej.

Porównanie wyników analiz chemicznych liści dębu i buka z lat 1997 i 2001 wykazało wzrost zawartości takich makroelementów jak potas, wapń, magnez i fosfor w tym materiale na większości powierzchni. Zjawisko to wskazuje na występowanie procesu eutrofizacji siedlisk leśnych. Spadek zawartości siarki w liściach na kilku powierzchniach zlokalizowanych w południowej części kraju może być skutkiem występującego w ostatnim okresie w tych rejonach spadku stężeń SO2 w powietrzu. Proces eutrofizacji siedlisk leśnych może spowodować znaczące zmiany w ekosystemach leśnych. Zmiany te w pierwszym okresie będą dotyczyły składu gatunkowego roślin runa. Prawdopodobny jest również wzrost wrażliwości ekosystemów leśnych na czynnik chorobowe i oddziaływanie czynników abiotycznych. Wydaje się koniecznym dalsze monitorowanie tych procesów i ich ewentualnych skutków.

Ocena poziomu zagrożeń biotycznych w 2001 roku dokonana na podstawie oceny intensywności zamierania pędów sosny oraz występowania patogenów korzeni a także liczebności populacji foliofagów nie wskazuje na wzrost zagrożenia w porównaniu do roku 2000. Od kilku lat poziom zagrożenia grzybami patogenicznymi i owadami liściożernymi utrzymuje się na niskim poziomie i nie obserwuje się przesłanek zapowiadających gwałtowny wzrost zagrożenia czynnikami biotycznymi.