9. Poziom zagrożenia lasów ważniejszymi gatunkami owadów liściożernych

Duża zmienność liczebności populacji szkodliwych owadów oraz okresowe gradacje stwarzają poważne zagrożenie dla lasów. W tej sytuacji coroczny pomiar liczebności najbardziej uciążliwych foliofagów jest koniecznością. Uzupełnia obraz stanu uszkodzenia drzewostanów ocenianego w programie monitoringu lasu.

Do analizy zagrożenia lasów ze strony owadów wykorzystano wyniki odłowów samców brudnicy mniszki (Rys. 14) oraz oceny występowania innych szkodników liściożernych i cetyńców przeprowadzonych na SPO I rzędu zlokalizowanych w drzewostanach iglastych starszych (powyżej 40 lat).

Brudnica mniszka w ostatnich latach stwarzała duże zagrożenie w polskich lasach. Liczba owadów odławianych na SPO w latach 1996-1998 stale rosła, osiągając w 1998 roku średnią 145,5 szt./pułapkę, w 1999 roku średnia obniżyła się, jednak w 2000 roku ponownie wzrosła (do 214,3 szt./pułapkę). W roku 2001 nastąpiło dość duże ograniczenie liczebności tego szkodnika, średnio w kraju odłowiono 106,7 szt./pułapkę. Obniżenie liczebności wystąpiło we wszystkich krainach przyrodniczo-leśnych - Rys. 15. Największe zagrożenie od tego owada wystąpiło w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej i Śląskiej (125,8 i 132,3 szt./pułapkę), najmniejsze w Krainie Karpackiej i Sudeckiej (62,9 i 58,9 szt./pułapkę) - Rys. 14 i 15. Na kilku powierzchniach odłowiono ponad 750 osobników na pułapkę. Miało to miejsce w nadleśnictwach: Antonin (RDLP Poznań), Bogdaniec (RDLP Szczecin), Bydgoszcz (RDLP Toruń) i Cybinka (RDLP Zielona Góra). Utrzymujące się lokalnie podwyższone liczebności tego motyla mogą stanowić ognisko zapalne nowej gradacji.

Analiza wyników z ostatnich 5 lat wykazała, że w południowej części kraju (Krainy: Sudecka i Karpacka) brudnica mniszka występuje stale mało licznie. Wysoka jej liczebność utrzymuje się w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej. Od dwóch lat wysokie liczebności tego szkodnika notuje się w RDLP Szczecin, a od trzech lat w RDLP Poznań.

Strzygonia choinówka po ostatniej gradacji, jaka wystąpiła w latach 1992-1994, do roku 1999 nie stwarzała większego zagrożenia. Rok 1999 przyniósł silny wzrost liczebności tego szkodnika we wszystkich krainach przyrodniczo-leśnych, z wyjątkiem Krainy Karpackiej. W roku 2000 liczebność tego owada wzrosła do 2,07 szt./pow. W roku 2001 zagrożenie lasów ze strony strzygonii choinówki znacznie zmniejszyło się na terenie całego kraju - Rys. 16. Średnia dla kraju wyniosła 0,41 szt./pow. Najwięcej owadów tego gatunku wystąpiło, podobnie jak rok wcześniej, w Krainie Śląskiej (0,77 szt./pow.) Podwyższone liczebności zanotowano na kilku powierzchniach w nadleśnictwie Lubsko (od 12 do 28 szt./pow.).

Barczatka sosnówka i osnuja gwiaździsta to szkodniki, które nie stanowią obecnie zbyt dużego zagrożenia w lasach, ale których liczebności w ostatnim roku nieco wzrosły, co może przyczynić się do wzrostu zagrożenia w przyszłym roku. Szczególnie niepokojący wydaje się silny wzrost liczebności barczatki sosnówki w RDLP Toruń. Średnia liczebność w tym RDLP wynosi 17,22 szt./pow., podczas gdy rok wcześniej osiągnęła wartość zaledwie 0,31 szt./pow. Wynik odłowów przeprowadzony na powierzchni w nadl. Bydgoszcz, wynoszący 980 szt. gąsienic tego szkodnika, miał znaczący wpływ na wzrost średniej w tym RDLP.

Pozostałe owady liściożerne, których liczebności oznaczano, nie stanowią obecnie dużego zagrożenia w lasach. Liczebności boreczników i zawisaka borowca, utrzymują się na względnie stałym poziomie. Liczebność poprocha cetyniaka ponownie zmniejszyła się, ponadto owad ten nie występował w ostatnich latach zbyt licznie. Ilość zebranej cetyny również nie wskazuje na wzrost zagrożenia ze strony cetyńców.