9. Poziom zagrożenia lasów ważniejszymi gatunkami owadów liściożernych

W ostatnich latach obserwuje się w polskich lasach masowe pojawy wielu gatunków szkodliwych owadów. Duża zmienność liczebności populacji owadów oraz okresowe gradacje stwarzają poważne zagrożenie dla lasów. Dane o aktualnym stanie liczebności najbardziej szkodliwych foliofagów uzupełniają obraz stanu uszkodzenia drzewostanów ocenianego w programie monitoringu lasu.

Brudnica mniszka w ostatnich latach stwarza duże zagrożenie w polskich lasach. Liczba owadów odławianych na SPO w latach 1996-1998 stale rosła, osiągając w 1998 roku średnią 145,5 szt./pułapkę, w 1999 roku średnia obniżyła się do 119 szt./pułapkę, jednak w 2000 roku ponownie wzrosła do 214,3 szt./pułapkę.

Znaczny wzrost liczebności tego owada wystąpił w 6 krainach (z wyjątkiem Krainy Sudeckiej i Karpackiej). Największe zagrożenie od tego owada wystąpiło w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazursko-Podlaskiej (285 i 248 szt./pułapkę), najmniejsze w Krainie Karpackiej i Sudeckiej (78 i 110 szt./pułapkę) - Rys. 17 i 18. W drzewostanach młodszych również odnotowano wzrost zagrożenia ze strony brudnicy mniszki. średnia dla kraju wzrosła z 96 w 1998 roku do 211 w roku 2000. Największe ilości owadów odłowiono w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazursko-Podlaskiej (273 i 253 szt./pułapkę).

Drugim groźnym w ostatnim okresie szkodnikiem drzewostanów sosnowych jest strzygonia choinówka. Owad ten po ostatniej gradacji, jaka miała miejsce w latach 1992-1994, do roku 1999 nie stwarzał większego zagrożenia. Na SPO w okresie 1994-98 obserwowano niewielkie ilości tych owadów - średnia liczebność dla kraju wynosiła 0,10-0,19 szt./pow. Rok 1999 przyniósł silny wzrost liczebności tego szkodnika w skali kraju, jednocześnie we wszystkich krainach przyrodniczo-leśnych, z wyjątkiem Krainy Karpackiej. średnia dla kraju wzrosła do 1,05 szt./pow. W roku 2000 nastąpił dalszy wzrost liczebności tego owada. średnia dla kraju osiągnęła wartość 2,07 szt./pow. Najwięcej owadów tego gatunku wystąpiło w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej (średnio 4,66 szt./pow.). Wzrost liczebności populacji tego gatunku w porównaniu z rokiem 1999 zanotowano w 4 krainach - Rys. 19 i 20. W drzewostanach młodszych również odnotowano wzrost zagrożenia ze strony strzygonii choinówki. średnia dla kraju wzrosła z 0,19 w 1998 roku do 2,37 w roku 2000. Największe ilości owadów odłowiono w Krainie Wielkopolsko-Pomorskiej (5,43 szt./pułapkę).

Pozostałe owady liściożerne, których liczebności oznaczano, nie stanowią obecnie dużego zagrożenia w lasach.

Boreczniki, po okresie wzmożonej gradacji w latach 1991-1993 i 1995, w latach 1996-1999 znacznie zmniejszyły swoją liczebność. W 1999 roku w 3 krainach odnotowano niewielki wzrost populacji tego owada, w ostatnim roku wzrost zanotowano w 6 krainach. Najwięcej osobników tego gatunku odłowiono w Krainie Mazowiecko-Podlaskiej (1,83 szt./pow.) - Rys. 21.

Fot. 11. Zawisak borowiec (Hyloicus (Sphinx) pinastri L.) pospolicie występujący na sośnie, świerku i modrzewiu - fot. Stanisław Niemtur

Zawisak borowiec w ostatnim roku zmniejszył swoją liczebność na znacznym obszarze (Rys. 22). Populacje barczatki sosnówki i osnui gwiaździstej nie ostatnio są zbyt liczne i zmieniają swoją liczebność jedynie lokalnie. Liczebność poprocha cetyniaka znacznie zmniejszyła się, jakkolwiek i tak owad ten nie występował w ostatnich latach zbyt licznie. Ilość zebranej cetyny również nie wskazuje na istnienie zagrożenia ze strony cetyńców.