1. Wstęp

Potrzeba stałego monitorowania stanu zdrowotnego lasów oraz procesów w nich zachodzących wynika z ich ogromnego znaczenia zarówno w aspekcie gospodarczym, społecznym jak i środowiskowym w Polsce. Lasy zajmują trzecią część powierzchni kraju i kumulują w sposób trwały największe zasoby biomasy, z których tylko część jest gospodarczo wykorzystywana. W dobie szybkich przemian środowiska przyrodniczego kraju pod wpływem zmian klimatycznych oraz poziomu antropopresji, śledzenie reakcji ekosystemów leśnych oraz ocena ich kondycji w ramach programu monitoringu są istotne w procesie wdrażania zasad trwałej i zrównoważonej gospodarki w lasach.

Fot. 1. Drzewostan świerkowy w Beskidzie śląskim, nadl. Węgierska Górka - fot.  Jerzy  Wawrzoniak

Zasadnicze cele monitoringu lasu polegają na:

- określeniu przestrzennego rozkładu poziomu uszkodzenia drzewostanów,

- ocenie poziomu różnorodności szaty roślinnej w zbiorowiskach leśnych,

- analizie związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy zdrowotnością lasów a czynnikami środowiska,

- określeniu trendu zmian uszkodzenia drzewostanów w czasie,

- tworzeniu krótkoterminowych prognoz stanu zdrowotnego lasu.

Przedstawione cele realizowane są w sieci stałych powierzchni obserwacyjnych, według programu pomiarów, obserwacji i analiz zharmonizowanych z metodyką międzynarodo-wego programu: "Monitoring i ocena wpływu zanieczyszczeń powietrza na lasy" [8]. Monitoring lasu w Polsce jest podsystemem funkcjonującym w systemie państwowego monitoringu środowiska, koordynowanym przez Główny Inspektorat Ochrony środowiska. Jego stabilne funkcjonowanie i rozwój są możliwe dzięki finansowaniu programu przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych, Ministerstwo środowiska oraz Główny Inspektorat Ochrony środowiska. Istotną rolę odgrywa Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, które współdziałając z Instytutem Badawczym Leśnictwa wykonuje większość prac terenowych.

Materiały zebrane w ramach monitoringu lasu są publikowane w pełnej wersji w serii "Biblioteka Monitoringu środowiska" wydawanej przez Główny Inspektorat Ochrony środowiska.