Monitoring lasu, w postaci w jakiej funkcjonuje obecnie wywodzi się z potrzeby śledzenia zmian stanu lasu w okresie narastania procesu jego zamierania, które wystąpiło w Polsce w latach 70-dziesiątych. W powszechnej opinii, wysokie koncentracje zanieczyszczeń powietrza były główną przyczyną tego zjawiska.
W 1984 roku Uchwałą nr 7 Kolegium Lasów Państwowych z dnia 21 marca 1984 roku oraz Zarządzeniem nr 39 Naczelnego Dyrektora Lasów Państwowych z dnia 16 grudnia 1985 roku utworzono system pomiarów zanieczyszczeń powietrza na terenach leśnych (monitoring techniczny). Koncepcję sieci pomiarowej opracowali pracownicy Instytutu Badawczego Leśnictwa: doc. dr hab. Janusz Olszewski, dr Janusz Wolak, doc. dr Stanisław Dunikowski. Wdrożeniem systemu pomiarowego zajmowali się mgr Mariusz Primus i mgr inż. Jerzy Wawrzoniak. Obsługę punktów pomiarowych zapewniała administracja Lasów Państwowych a prace laboratoryjne wykonywały początkowo pracownie siedliskowo-gleboznawcze Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej a później laboratorium Analiz Fizykochemicznych Instytutu Badawczego Leśnictwa. W początkowym okresie pomiar zanieczyszczeń powietrza metodą kontaktową wykonywano na ponad 2000 punktach pomiarowych. Z czasem liczba punktów była redukowana aż do 148 w 1994 roku, kiedy założono Stałe Powierzchnie Obserwacyjne II rzędu (SPO II) i przeprowadzono zmianę zakresu pomiarów i stosowanej metody.
W 1989 roku Instytut Badawczy Leśnictwa przystąpił do uruchomienia monitoringu uszkodzeń lasu (monitoring biologiczny) zakładając 1500 Stałych Powierzchni Obserwacyjnych I rzędu (SPO I) i przeprowadzając pierwsze obserwacje cech morfologicznych koron drzew próbnych. Koncepcję monitoringu uszkodzeń lasu tworzyli prof. dr Tadeusz Trampler, doc. dr Stanisław Dunikowski, dr inż. Stanisław Zajączkowski, mgr inż. Jerzy Wawrzoniak, mgr Jadwiga Małachowska, dr inż. Jan Głaz, dr Elżbieta Dmyterko. W tym samym roku Polska przystąpiła do Międzynarodowego Programu pt. "Ocena i monitoring wpływu zanieczyszczeń powietrza na lasy" i wyniki krajowego monitoringu lasu zostały zamieszczenie w Raporcie "Forest Condition in Europe".
W 1991 roku monitoring lasu włączono do Państwowego Monitoringu Środowiska koordynowanego przez Państwową Inspekcję Ochrony Środowiska
W 1992 roku włączono do monitoringu lasu monitoring entomologiczny obejmujący liściożerne szkodniki drzew iglastych. Koncepcję i metodykę monitoringu entomologicznego opracował dr inż. Andrzej Kolk.
W 1993 roku zakupiono ruchome laboratorium pomiarów zanieczyszczeń powietrza, które umożliwiało pomiar koncentracji zanieczyszczeń powietrza wraz z parametrami meteorologicznymi w dowolnym terenie i uzupełniało sieć punktów pomiarowych.
W 1994 roku założono Stałe Powierzchnie Obserwacyjne II rzędu (SPO II) w drzewostanach sosnowych i świerkowych oraz przeprowadzono pomiary miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów. Rozpoczęto monitoring gleb według metodyki opracowanej przez dr inż. Józefa Wójcika. Uruchomiono pomiary koncentracji zanieczyszczeń powietrza metodą pasywną i depozytu mokrego na stałych powierzchniach obserwacyjnych II rzędu. Założenia metodyczne opracowali mgr inż. Jerzy Wawrzoniak i mgr inż. Aleksandra Liwińska.
Od 1995 roku wyniki monitoringu lasu publikowane są w corocznych raportach w Bibliotece Monitoringu Środowiska wydawanych przez Państwową Inspekcję Środowiska
W 1995 roku założono 26 Stałych Powierzchni Obserwacyjnych II rzędu w drzewostanach dębowych i bukowych. Przeprowadzono pomiary miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów. Kontynuowano monitoring gleb w drzewostanach liściastych.
W 1996 roku zapoczątkowano monitoring fitopatologiczny na SPO II rzędu według koncepcji i założeń metodycznych prof. dr hab. Zbigniewa Sieroty i dr inż. Pawła Lecha. W tym samym roku włączono do monitoringu lasu ocenę jakości nasion sosny. Założenia metodyczne opracował dr inż. Andrzej Załęski
W 1997 roku zapoczątkowano monitoring składu chemicznego aparatu asymilacyjnego drzew na Stałych Powierzchniach Obserwacyjnych II rzędu według założeń metodycznych opracowanych przez mgr inż. Jerzego Wawrzoniaka.
W 1998 roku przeprowadzono ocenę różnorodności runa leśnego oraz częstości występowania i witalności odnowienia naturalnego na SPO II rzędu według metodyki opracowanej przez dr. Jerzego Solona i mgr. inż. Jerzego Wawrzoniaka.
W 1999 roku rozpoczęto monitoring biegaczowatych na 45 SPO II rzędu według programu opracowanego przez dr inż. Marka Dobrowolskiego na podstawie metodyki prof. dr hab. Jana Szyszki.
W 1999 roku powtórzono pomiar miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów sosnowych, świerkowych, dębowych i bukowych na 148 SPO II rzędu.
W 1999 roku po raz pierwszy ukazały się syntezy rocznych raportów o stanie lasów w Polsce w języku polskim i angielskim.
W 1999 roku dokonano ponownego poboru próbek zbiorczych gleb do analiz chemicznych ze 148 SPO II rzędu.
W 2000 roku zakończono użytkowanie ruchomego laboratorium do pomiarów zanieczyszczeń powietrza.
W 2001 roku pobrano ponownie próbki igliwia bądz liści do analiz chemicznych z drzew stojących w drzewostanach sosnowych, świerkowych, dębowych i bukowych na 148 SPO II rzędu.
W 2002 wykonano analizy chemiczne aparatu asymilacyjnego drzew próbnych na 148 SPO II rzędu.
W 2003 roku przeprowadzono po raz trzeci pobór próbek gleby ze 148 SPO II rzędu.
W 2003 roku powtórnie wykonano ocenę roślinności runa leśnego i odnowienia naturalnego na 148 SPOII rzędu.
W 2004 roku rozpoczęto pomiary opadów podkoronowych i roztworów glebowych na SPO II rzędu w Nadleśnictwie Chojnów.
W 2004 - powtórzono pomiar miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów sosnowych, świerkowych, dębowych i bukowych na 148 SPO II rzędu wg nowej metodyki po zanumerowaniu wszystkich drzew na powierzchni.
W 2004 – przystąpiono do realizacji rozporządzenia nr 2152/2003 Unii Europejskiej dotyczącego monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie (Forest Focus).
W 2005 roku po raz trzeci pobrano próbki igliwia i liści do analiz chemicznych ze 148 SPO II rzędu.
W 2005 roku wykonano pomiary dendrometryczne na 148 SPO II rzędu.
W 2005 – zredukowano liczbę stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu ze 148 do 86, na których wykonywane są pomiary depozytu zanieczyszczeń powietrza.
W 2005 – zapoczątkowano pomiary i analizy opadów podkoronowych i roztworów glebowych na stałej powierzchni obserwacyjnej II rzędu w Nadleśnictwie Chojnów.
W 2005 - ponownie pobrano próbki igliwia bądź liści do analiz chemicznych z drzew stojących w drzewostanach sosnowych, świerkowych, dębowych i bukowych na 148 SPO II rzędu.
W 2005 – opracowano zasady integracji monitoringu lasu z wielkoobszarową inwentaryzacją stanu lasu.
W 2006 – monitoring entomologiczny i fitopatologiczny zastąpiono monitoringiem oceny uszkodzeń drzew próbnych polegającym na identyfikacji symptomów uszkodzeń ich lokalizacji, zasięgu i wskazaniu przyczyn uszkodzeń.
W 2006 – zaniechano oceny jakości nasion sosny i badania biomasy osobniczej biegaczowatych w ramach monitoringu lasu.
W 2006 – założono nowe stałe powierzchnie obserwacyjne I rzędu w sieci 16 x 16 km tożsame lokalizacyjnie z powierzchniami głównymi traktów inwentaryzacji wielkoobszarowej stanu lasu i obejmujące lasy wszystkich form własności.
W 2007 – ponownie pobrano próbki gleb ze 148 stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu.
W 2007 - uruchomiono 6 automatycznych stacji meteorologicznych w pobliżu stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu w Nadleśnictwach: Chojnów, Białowieża, Krucz, Gdynia, Łąck, Bielsko.
W 2007 – założono stałe powierzchnie obserwacyjne I rzędu w sieci 8 x 8 km kończąc proces integracji monitoringu lasu z wielkoobszarową inwentaryzacją stanu lasów.
